By Μόλις 8 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας που ασφυκτιά μέσα στο τσιμέντο, βρίσκεται ο σημαντικότερος οργανωμένος πνεύμονας πρασίνου της Αττικής.
Φέτος συμπληρώνει 50 χρόνια λειτουργίας, από το 1975 που πρωτάνοιξε τις πύλες του για το κοινό, έχει αρκετά ρεκόρ και προσφέρει απλόχερα τη δυνατότητα στους ανθρώπους «να αγαπήσουν τη φύση και να βλέπουν την ομορφιά παντού», κατά τη φράση του Ολλανδού ζωγράφου Βίνσεντ βαν Γκογκ.
Αν και δημοφιλής σε ένα μέρος του πληθυσμού, αλλά και σε πολλούς ξένους, ο Βοτανικός Κήπος Ιουλίας και Αλεξάνδρου Ν. Διομήδους παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστος για ένα μεγάλο μέρος των 3,8 εκατομμυρίων κατοίκων του Λεκανοπεδίου. Πρόσφατα ο βρετανικός «Guardian» τον συμπεριέλαβε στους δέκα καλύτερους «μυστικούς κήπους» που υπάρχουν στις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης, αναφέροντας ότι «από το Παρίσι μέχρι την Αθήνα, επιλέγουμε κρυμμένα καταφύγια για να ξεφύγουμε από την καλοκαιρινή ζέστη και τα πλήθη των τουριστών». Ανάμεσα σε αυτούς τους δέκα, ο Βοτανικός Κήπος Διομήδους είναι ο μεγαλύτερος σε έκταση.
Η ταυτότητά του
Ο Βοτανικός Κήπος Διομήδους βρίσκεται στο Χαϊδάρι και καταλαμβάνει μια έκταση 1.840 στρεμμάτων στις βόρειες πλαγιές του Ορους Αιγάλεω. Είναι δηλαδή υπερδεκαπλάσιος σε σχέση με τον Εθνικό Κήπο των 155 στρεμμάτων. Οπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα του, εκτός από τον υψηλό βαθμό ποικιλότητας της αυτοφυούς και καλλιεργούμενης χλωρίδας, ο κήπος είναι ένα ιδανικό φυσικό καταφύγιο της πανίδας επειδή το οικοσύστημα, προστατευμένο από τις δυσμενείς ανθρώπινες επεμβάσεις, παρέχει τη δυνατότητα λειτουργίας ενός πλήρους και αδιατάρακτου τροφικού πλέγματος.
Αποτελεί επίσης έναν μοναδικό πνεύμονα πρασίνου και χώρο αναψυχής, ενώ λειτουργεί ως πεδίο έρευνας και επιμόρφωσης του κοινού. Αξίζει να αναφερθεί ότι στη Φυτοθήκη (Herbarium) του κήπου διατηρούνται περίπου 19.000 αποξηραμένα δείγματα φυτών, το μεγαλύτερο τμήμα των οποίων προέρχεται από περιοχές που τώρα θεωρούνται προστατευόμενες και ενταγμένες στο δίκτυο του προγράμματος Natura 2000.
Ο κήπος αναπτύχθηκε σταδιακά, μετά τη δωρεά από το υπουργείο Γεωργίας της έκτασης που είχε καεί, με τη ρητή δέσμευση του ιδρύματος να την αναδασώσει.
Μετά το πέρας της αναδάσωσης παραχωρήθηκε εξ ολοκλήρου. Οι εργασίες δημιουργίας και οργάνωσής του εξελίχθηκαν υπό την εποπτεία του αειμνήστου καθηγητή Βοτανικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Κωνσταντίνου Μητράκου με βάση τα σχέδια της καθηγήτριας Αρχιτεκτονικής Κήπων του Πανεπιστημίου του Βερολίνου Χέρτα Χαμερμπάχερ.
Με το πέρας της διαμόρφωσης του καλλωπιστικού τμήματος, το 1975, άνοιξε τις πύλες του στο κοινό. Ο κήπος περιλαμβάνει τα εξειδικευμένα τμήματα των Ιστορικών Φυτών, των Φαρμακευτικών, των Οικονομικών, τον Ανθώνα, το Συστηματικό Τμήμα, τον Δενδρώνα, τα Θερμοκήπια και το Φυτώριο.
Σήμερα, στον Δενδρώνα ο επισκέπτης συναντά δένδρα και θάμνους διαφόρων ηπείρων. Αποτελείται από 6 τομείς που φιλοξενούν φυτά από την Ωκεανία, τη Μεσόγειο και τη μη Μεσογειακή Ευρώπη, τη μη Μεσογειακή Ασία, τη Νότια Αφρική, τη Βόρεια και Κεντρική Αμερική και τη Νότια Αμερική.
Το τμήμα Καλλωπιστικών Φυτών (Ανθώνας) περιλαμβάνει 15 μεγάλα παρτέρια και 25 λίμνες. Εκτός των παρτεριών, στην περιφέρεια του Ανθώνα υπάρχει πλήθος καλλιεργούμενων καλλωπιστικών δένδρων και θάμνων, όπως μανόλιες, γαζίες, εχίνωπες, γκίνγκο, κύκας, λικιδάμβαρεις, προύνοι, μυρτόφυλλα, πολύγαλα.
Ακόμη, δεσπόζουν τα γλαυκά κυπαρίσσια. Κατά μήκος του κεντρικού μονοπατιού του Ανθώνα ο επισκέπτης απολαμβάνει εντυπωσιακά αναρριχητικά φυτά, όπως βιγνόνιες, γλυτσίνες, αγιοκλήματα, πασσιφλόρες κληματίδες, αριστολόχιες, γιασεμιά, ενώ καλλιεργητικές ποικιλίες αναρριχώμενης τριανταφυλλιάς αναπτύσσονται στις πέργκολες.
Καθεστώς και διοίκηση
Ο Βοτανικός Κήπος Διομήδους είναι Κοινωφελές Ιδρυμα – ΝΠΙΔ και λειτουργεί υπό την αιγίδα του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) χωρίς να έχει διοικητική σχέση με αυτό. Ιδρύθηκε το 1951 με βάση το κληροδότημα του Αλεξάνδρου Ν. Διομήδους.
Με προσήλωση στην επιθυμία του δωρητή του, επιτελεί σημαντικό εκπαιδευτικό και επιστημονικό έργο, αποτελεί χώρο διατήρησης και προστασίας σπάνιων ή απειλούμενων φυτικών ειδών, ενώ παράλληλα φέρνει σε επαφή το ευρύ κοινό με πλήθος φυτών από κάθε άκρη του πλανήτη.
Ο κήπος διοικείται από 5μελή διοικητική επιτροπή στην οποία προεδρεύει, σύμφωνα πάντα με την επιθυμία του δωρητή, ο εκάστοτε πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών και συμμετέχουν ο πρόεδρος του Αρείου Πάγου, ο διοικητής της Εθνικής Τράπεζας, ο καθηγητής Βοτανικής του ΕΚΠΑ και ο διευθυντής της Διεύθυνσης Κληροδοτημάτων του υπ. Οικονομικών.
Στη σημερινή διοικητική επιτροπή προεδρεύει ο πρύτανης του ΕΚΠΑ Γεράσιμος Σιάσος (πρόεδρος), ενώ συμμετέχουν ο ομότιμος καθηγητής Δημοσίου Δικαίου Αντώνης Μακρυδημήτρης (ως αντικαταστάτης του προέδρου του Αρείου Πάγου), ο ομότιμος καθηγητής Ανατομίας Φυτών ΕΚΠΑ Νικόλαος Χριστοδουλάκης, ο Γεώργιος Φουφόπουλος (νομικός, σύμβουλος Διοίκησης της Εθνικής Τράπεζας) και η Μεταξία Ανδροβιτσανέα (αντιπρόεδρος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους).
Η μοναδικότητά του
Είχαμε την ευκαιρία να μας «ξεναγήσει» στην ιστορία και τον φυσικό πλούτο του Βοτανικού Κήπου Διομήδους ο γενικός γραμματέας της διοικητικής επιτροπής, ο κ. Χριστοδουλάκης, «Είναι ένας αστικός βοτανικός κήπος σε ένα λεκανοπέδιο όπου το πράσινο είναι σπάνιο. Πρόκειται για ένα αδιατάρακτο περιβάλλον και καταφύγιο άγριας ζωής. Φιλοξενεί 4.000 φυτικά είδη στο τμήμα του που το θεωρούμε καλλιεργημένο και επισκέψιμο. Υπάρχει όμως και ένα φυσικό οικοσύστημα – και είναι η μοναδική περίπτωση συμβίωσης ενός καλλιεργημένου κήπου με ένα φυσικό οικοσύστημα. Μόνο από την έκτασή του -που ξεπερνά τα 1.840 στρέμματα- η σημασία του είναι κεφαλαιώδης για το Λεκανοπέδιο», αναφέρει.
Παράλληλα, αναδεικνύει τη μοναδικότητά του καθώς, όπως επισημαίνει, «είναι ο μεγαλύτερος στη Μεσόγειο και με τα μέχρι τώρα γνωστά δεδομένα ανήκει στους τρεις μεγαλύτερους κήπους του κόσμου».
Εξηγώντας περαιτέρω τη σημασία του, τονίζει ότι «έχει πολύ σημαντικό ενδιαφέρον γιατί φιλοξενεί φυτά από την Ανατολική Ασία μέχρι τη Βόρειο και Νότιο Αμερική. Ορισμένα εξ αυτών έχουν εξαφανιστεί από τους τόπους προέλευσής τους.
Για παράδειγμα, διατηρούμε ένα ενδημικό φυτό της Κορέας, το οποίο δεν υπάρχει σήμερα στην Κορέα, αλλά στον Βοτανικό Κήπο!».
Για να είναι πιο εύκολα επισκέψιμος, λέει ο κ. Χριστοδουλάκης, έχει χωριστεί σε διάφορα τμήματα, «με “περήφανο” τμήμα, θα έλεγα, αυτό των Ιστορικών Φυτών, στα οποία περιλαμβάνονται πολλά φυτά που γνωρίζουμε από την κλασική αρχαιότητα».
Comments